مهندسی محیط زیست

معرفی رشته مهندسی محیط زیست
رشته مهندسی محیط زیست مناسب چه کسانی است
کدام دروس دوره دبیرستان در رشته مهندسی محیط زیست (زیست مهندسی) بیشتر کاربرد دارند
چه کسانی زیست مهندس هستند
گرایش های رشته زیست مهندسی برای تحصیل چه هستند
مهمترین دروس دانشگاهی رشته زیست مهندسی چه هستند
یک زیست مهندس چه کارهایی انجام می‌دهد
فارغ‌التحصیل رشته زیست مهندسی در چه کارها و صنایعی می‌تواند شاغل شود
بازار کار رشته زیست مهندسی به چه صورت است

⭕️معرفی رشته زیست مهندسی:
✅به کاربرد مفاهیم و روش‌های زیستی (و در درجه بعد علوم فیزیک، شیمی، ریاضیات و رایانه) برای حل مشکلات مرتبط با علوم زیستی یا کاربردهای آن اشاره دارد. درحالی‌که مهندسی سنتی از ریاضیات و فیزیک برای تجزیه و تحلیل، طراحی و ساخت ابزارها، ساختارها و فرآیندهایی بی جان استفاده می‌کند، مهندسی زیستی از دانش زیست‌شناسی مولکولی، که طی سال‌های گذشته توسعه فراوانی داشته، برای مطالعه و استفاده‌های کاربردی پیشرفته از ارگانیسم‌ها و همچنین توسعه زیست‌فناوری استفاده می‌کند.
ساخت ماشین‌های زیستی و چاپگرهای سه‌بعدی که مواد را در یک مقیاس مولکولی نظم می‌دهند از جمله مباحثی هستند که در این حوزه از علم مطرح هستند. تجزیه و تحلیل‌های مهندسی پایه‌های این مورد شمرده می‌شوند. در سنت مهندسی تحلیل، طراحی و ساخت اشیاء مد نظر است، حال آن که زیست مهندسی به جانداران می‌پردازد.
مهندسی زیستی صنعتی به ساخت اندام‌های مصنوعی با استفاده از ابزارهای فنی یا یافتن روش‌هایی برای بهبود نمو اندام‌ها و بافت‌ها از طریق روش‌های پزشکی بازساختی می‌پردازد از این اندام‌ها و بافت‌های ساخته شده برای جبران عملکرد فیزیکولوژی (مهندسی زیست پزشکی) در برخی بیماری‌ها استفاده می‌شود. همچنین ایجاد ارگانیسم‌های تغییریافته ژنتیکی یعنی گیاهان کشاورزی و حیوانات و همچنین طراحی مولکولی محصولاتی با ویژگی‌های مناسب (مهندسی پروتئین، آنزیم‌شناسی مهندسی) را شامل می‌شود. جنبه‌های غیرپزشکی زیست مهندسی با زیست فناوری و نانوفناوری و چاپ سه بعدی در ارتباط است.

یک کاربرد بسیار مهم این حوزه، تجزیه و تحلیل و راه حل‌های مقرون به صرفه مشکلات مرتبط با سلامتی انسان (زیست مهندسی انسان) است. این حوزه بسیار کلی بوده و مباحث مختلفی را پوشش می‌دهد. برای مثال بیومیمتیک نیز شاخه ای از مهندسی زیست است که در پی یافتن راه‌های است که در آن ساختارها و عملکردهای ارگانیسم زنده بتوانند به عنوان مدل‌های برای طراحی و مهندسی مواد و ماشین‌ها استفاده شوند.
ممکن است تشخیص تفاوت بین مهندسی زیستی و مهندسی زیست پزشکی امکان‌پذیر نباشد. به طوری که بسیاری از دانشگاه‌ها به شکل آزادانه ای اصطلاحات زیست مهندسی و مهندسی زیست پزشکی را بجای یکدیگر استفاده می‌کنند. مهندسان زیست پزشکی به‌طور ویژه ای بر روی کاربرد زیست و دیگر علوم در جهت نوآوری‌های پزشکی متمرکز شده‌اند. در حالیکه مهندسان زیستی عمدتاً روی کاربرد اصول مهندسی زیستی اما نه لزوماً برای مصارف پزشکی متمرکز شده‌اند. از این رو نه مهندسی زیستی و نه مهندسی زیست پزشکی کاملاً در هم آمیخته نیستند و محصولات هریک می‌توانند برای دیگری استفاده شوند (دومی شامل مهندسی سیستم‌های زیستی ویژه است).

⭕️رشته زیست مهندسی مناسب چه کسانی است؟
✅باتوجه به دغدغه فعلی پیش‌روی ایران و مواجهه با مشکلاتی چون آلودگی هوا، بحران آب، فرسایش شدید خاک‌ها در سطح کشور و بروز پدیده‌هایی چون بیابان‌زایی، این رشته تحصیلی مناسب کسانی است که روحیه ای فعال و پویا دارند و درصدد بهبود شرایط محیط زندگی خود هستند؛ کسانی که دوستدار طبیعت بوده و به محیط اطراف خود توجه می‌کنند.

⭕️کدام دروس دوره دبیرستان در رشته زیست مهندسی بیشتر کاربرد دارند؟
✅دروسی چون زیست‌شناسی و شیمی جزو دروسی هستند که زمینه‌ساز کسب اطلاعات پایه از رشته مهندسی محیط زیست به حساب می‌آیند و در سطح دانشگاهی با تلفیق این دروس با مباحث دیگر و گسترده شدن موارد و مطالب، میزان آگاهی فرد از این رشته بصورت تخصصی‌تر افزایش می‌یابد.
دروسی چون اکولوژی محیط زیست، شناخت محیط زیست، مبانی محیط زیست، میکروبیولوژی عمومی برگرفته از درس زیست‌ شناسی هستند و مباحثی چون شیمی آلاینده‌ها نیاز به پایه اطلاعات شیمی دارد. همچنین با داشتن اطلاعات پایه مطلوب ریاضی می‌توان دروسی چون نقشه برداری و کارتوگرافی را با موفقیت بیشتری پشت سر گذاشت.

⭕️چه کسانی زیست مهندس هستند؟
✅مهندسان زیستی یا زیست مهندسان، مهندسانی هستند که از اصول زیست و ابزارهای مهندسی برای ایجاد محصولات پایدار، کاربردی، قابل لمس و اقتصادی استفاده می‌کنند. مهندسان زیستی دانش و تجربه‌های حاصل از تعدادی از علوم محض و کاربردی مانند انتقال جرم و حرارت، سینتیک، کاتالیزورهای حیاتی، بیومکانیک، بیوانفورماتیک، جداسازی و فرآیندهای تخلیص، طراحی بیوراکتورها، مکانیک سیالات، ترمودینامیک و علم پلیمر را به کار می‌برند. این‌ها برای طراحی دستگاه‌های پزشکی، تجهیزات تشخیصی، مواد زیست سازگار، انرژی زیستی تجدیدپذیر، مهندسی محیط زیست، مهندسی کشاورزی و دیگر حوزه‌های بهبود دهنده زندگی جوامع بشری استفاده می‌شوند.
به‌طور کلی، مهندسان زیستی در تلاش هستند که از سیستم‌های زیستی برای خلق محصولات یا اصلاح و کنترل سیستم‌های زیستی تقلید کنند به طوریکه بتوانند فرآیندهای مکانیکی و شیمیایی را جایگزین، تقویت یا پیش‌بینی کنند.مهندسان زیستی می‌توانند تخصصشان را در دیگر کاربردهای مهندسی و زیست فناوری شامل اصلاح ژنتیکی گیاهان و میکروارگانیسم‌ها، مهندسی زیست فرایندها و زیست کاتالیست‌ها نیز به کار برند.

از آنجایی که دیگر رشته‌های مهندسی نیز به ارگانیسم‌های زنده (برای مثال پروتز در مهندسی زیست مکانیکی) می‌پردازند اصطلاح مهندسی زیستی می‌تواند به‌طور گسترده‌ای شامل مهندسی کشاورزی و زیست فناوری شود که به شکل ویژه ای می‌توانند برای اهداف غیرپزشکی استفاده شوند. در حقیقت، بسیاری از بخش‌های مهندسی کشاورزی در دانشگاه‌های سرتاسر جهان خود را با عنوان مهندسی زیست و کشاورزی یا مهندسی زیست سیستم‌ها و کشاورزی تجاری ساخته‌اند. مهندسی کشاورزی همچنین به وسیلهٔ تعداد زیادی از کالج‌ها زیست مهندسی نامیده می‌شود. بقیه کالج‌ها نیز زیست پزشکی را که در حال رشد سریعی است به عنوان زیست مهندسی معرفی می‌کنند. بر اساس موسسات و مرزهای تعریفی خاص، تعدادی از حوزه‌های زیست مهندسی طبقه‌بندی شده‌اند (توجه داشته باشید که اینها ممکن است با هم تداخل کنند):
مهندسی سیستم‌های زیستی
مهندسی زیست پزشکی: فناوری زیست پزشکی، تشخیص‌های زیست پزشکی، درمان زیست پزشکی، زیست مکانیک‌ها، زیست مواد
مهندسی ژنتیک (هر چند در تعبیرات مختلف شامل هر دو مورد بالا نیز می‌شود): زیست‌شناسی مصنوعی، انتقال افقی ژن
مهندسی زیست فرایندها: طراحی زیست فرایندها، زیست کاتالیست‌ها، زیست جداسازی، بیوانفورماتیک، زیست انرژی
مهندسی سلولی: مهندسی سلول، مهندسی بافت، مهندسی متابولیک
بیومیمتیک (علم تقلید حیات): استفاده از دانش بدست آمده از مهندسی معکوس سیستم‌های زنده تکامل یافته به منظور حل کردن مشکلات طراحی دشوار در سیستم‌های مصنوعی

⭕️گرایش‌های رشته زیست مهندسی برای ادامه تحصیل چه هستند؟
✅رشته محیط زیست در مقاطع تحصیلی ارشد و دکتری دارای سه گرایش زیر است که در دفترچه کشاورزی ارائه می‌شوند.
آلودگی‌های محیط زیست
آمایش سرزمین
تنوع زیستی
عنوان رشته، مهندسی محیط زیست-گرایش آلودگی‌های محیط زیست، آمایش سرزمین و یا تنوع زیستی است البته برخی دانشگاه‌ها دارای گرایش نیستند و رشته تحت عنوان مهندسی محیط زیست ارائه می‌شود.

⭕️مهم‌ترین دروس دانشگاهی رشته زیست مهندسی چه هستند؟
✅دروس پایه
ریاضیات عمومی
فیزیک عمومی
شیمی عمومی
شیمی آلی
آمار و احتمالات
گیاه‌شناسی عمومی
اکولوژی
کارتوگرافی
رسم فنی
میکروبیولوژی
ژنتیک
زمین‌شناسی
جانورشناسی

✅دروس اصلی
هوا و اقلیم شناسی
اقتصاد عمومی-خاک شناسی
شناخت محیط زیست
هیدرولوژی
جامعه‌شناسی
مساحی و نقشه‌برداری
عکس‌های هوایی
حفاظت خاک
درختان و درختچه‌های ایران
آشنایی با رایانه
گیاهان آبزی
شناسایی گیاهان مرتعی
مبانی سنجش از دور و سامانه اطلاعات جغرافیای

✅دروس تخصصی الزامی
بوم‌شناسی مهره داران
مبانی مدیریت حیات وحش
زیست‌شناسی و شناخت حیوانات شکاری
حقوق و مدیریت محیط زیست
اکولوژی دریاها
فنون و مدیریت حیات وحش
آلودگی هوا
انسان و محیط زیست
مناطق حفاظت شده پارک‌های ملی و جنگلی
پارکداری
طراحی و مهندسی پارک‌های ملی و جنگلی
آلودگی آب و خاک
زیست شناسی حفاظت
جلسه بحث
پروژه

✅دروس تخصصی انتخابی:
محیط زیست و کشاورزی
بهسازی طبیعت و حفظ محیط زیست
بوم شناسی سیمای سرزمین
تاکسیدرمی
ماهی‌شناسی
آبزی‌پروری
جنگل شناسی عمومی
ترویج و آموزش منابع طبیعی
آبزیان
ژئومورفولوژی
جاده‌سازی
طرح آزمایشات کشاورزی
فیزیولوژی جانوری
مدیریت مواد زائد و جامد
جنگلداری
آموزش بهره ‌برداری جنگل
آموزش اندازه گیری درختان جنگلی
بوم‌شناسی تالاب‌ها
مرتعداری
کارآفرینی عمومی
فضای سبز شهری
اکوتوریسم
دوزیستان و خزندگان ایران
پرنده‌شناسی
ایمنولوژی عمومی

⭕️یک زیست مهندس چه کارهایی انجام می دهد؟
✅مهندسان محیط زیست روش‌هایی را برای به حداقل رساندن اثرات باران اسیدی، گرم شدن کره زمین، گازهای گلخانه‌ای خودروها و تخریب لایه ازن مطالعه می‌کنند. آن‌ها همچنین سیستم‌های تامین آب شهری و تصفیه فاضلاب صنعتی را طراحی کرده و در مورد اثرات زیست‌محیطی پروژه‌های ساخت و ساز پیشنهادی تحقیق می‌کنند. مهندسان محیط زیست معمولاً کارهای زیر را انجام می‌دهند:
به‌روز کردن، تهیه و بررسی گزارش‌های تحقیقات محیطی
طراحی پروژه‌هایی که منجر به حفاظت از محیط‌زیست می‌شوند، مانند تاسیسات احیای آب، سیستم‌های کنترل آلودگی هوا و عملیات تبدیل زباله به انرژی
دریافت، به‌روز رسانی و حفظ برنامه‌ها، مجوزها و روش‌های عملیاتی استاندارد
ارائه پشتیبانی فنی برای پروژه‌های اصلاح محیط زیست و اقدامات قانونی
تجزیه و تحلیل داده‌های علمی و انجام بررسی‌های کنترل کیفیت
نظارت بر پیشرفت برنامه‌های بهبود محیط‌ زیست
بازرسی از تأسیسات و برنامه‌های صنعتی و شهری برای اطمینان از رعایت مقررات زیست‌ محیطی
دادن مشاوره به شرکت‌ها و سازمان‌های دولتی در مورد روش‌های پاکسازی محل‌های آلوده

⭕️فارغ التحصیل رشته مهندسی محیط زیست در چه کارها و صنایعی می‌تواند شاغل شود؟
✅باتوجه به گستردگی دامنه رشته مهندسی محیط زیست و ارتباط آن با سایر رشته‌های دانشگاهی، از مهارت فارغ التحصیلان آن می‌توان برای نظارت بر خروجی صنایع گوناگون و تطبیق این خروجی با استانداردهای سازمان محیط زیست بهره گرفت.
همچنین جهت کسب مهارت‌های نرم‌افزاری می‌توان اقدام به شرکت در پروژه‌هایی با پایه آمایشی و آلودگی کرد. از سوی دیگر در صورت فراخوان استخدام دولتی می‌توان در ارگان‌هایی چون سازمان محیط زیست، منابع طبیعی، دادگستری، نظام مهندسی، آزمایشگاه‌های معتمد محیط زیست، شهرداری، سازمان مدیریت پسماند و غیره اشتغال پیدا کرد.

⭕️بازار کار رشته مهندسی محیط زیست به چه صورت است؟
✅اشتغال و بررسی بازار کار رشته مهندسی محیط زیست با توجه به کسب مهارت در این رشته تحصیلی معین می‌شود؛ چرا که امروزه تنها داشتن یک مدرک دانشگاهی صرف بدون کسب مهارت‌های جانبی لازم مفید فایده نیست و بدین منظور یادگیری و تسلط کامل بر نرم‌افزار‌های مرتبط به این حوزه مانند GIS و RS بسیار راهگشا به حساب می‌آید.
همچنین در صورت تحصیل در گرایش آلودگی، تسلط به کار با انواع دستگاه‌های آزمایشگاهی حائز اهمیت است و به دلیل دامنه مختلف فعالیت‌های مرتبط با این گرایش، امکان اشتغال در حوزه‌های گوناگون وجود دارد؛ هر چند که به این منظور، باید برای ورود به هر حوزه مهارت‌های خاص و ویژه‌ای را کسب کرد.

برای ورود به بازار کار، علاوه بر آشنایی با مهارت‌های تخصصی رشته مورد نظر باید با سایر مهارت‌های فردی هم آشنایی داشته باشید. در حقیقت، این مهارت‌های فردی هستند که یک شخص را از میان رقبا متمایز می‌کنند و سبب موفقیت او در زمینه‌ها و موقعیت‌های شغلی می‌شوند. چنین مهارت‌هایی سبب تعامل بهتر فرد در سازمان و محیط‌های کاری خواهد شد و به طور معمول با نام «مهارت‌های نرم» از آن نام می‌برند.