داروسازی

آنچه در این مقاله خواهید خواند:

معرفی رشته داروسازی
جایگاه و اهمیت رشته داروسازی
هدف از وجود رشته داروسازی
آشنایی با تحقیقات علمی و عملی در رابطه با علوم دارویی
رشته داروسازی مناسب چه افرادی است
کدام دروس دبیرستان در داروسازی بیشتر کاربرد دارند
گرایش های رشته داروسازی برای ادامه تحصیل چه هستند
مهم‌ترین دروس دانشگاهی داروسازی چه هستند
فارغ التحصیل داروسازی در چه کارها و صنایعی می‌تواند شاغل شود
مزایا و معایب رشته داروسازی

⭕️معرفی رشته داروسازی:

رشته داروسازی یکی از شاخه‌های علوم پزشکی است که به مطالعه داروها، نحوه ساخت، ترکیب، اثرات و کاربرد آن‌ها در پیشگیری و درمان بیماری‌ها می‌پردازد. فارغ‌التحصیلان این رشته علاوه بر فعالیت در داروخانه‌ها، در صنایع داروسازی، مراکز تحقیقاتی و حوزه بهداشت و درمان نیز نقش کلیدی دارند.

⭕️جایگاه و اهمیت رشته داروسازی:

داروسازی را می توان به نوعی ابزار پزشکی در درمان بیماران دانست که توجه به این عضو مهم دنیای سلامت و بهداشت بسیار ضروری است. داروسازی با بهره گیری از شناخت کامل نسبت به دنیای درون بدن انسان و به کارگیری برهم کنش های مولکولی راه را برای درمان بیماری ها باز می کند. بنابراین همانطور که اشاره شد به دلیل جایگاه و اهمیت بالای این رشته و تاثیر آن بر سلامت جامعه، همواره باید نسبت به پیشرفت و پا برجایی آن توجه کافی صورت پذیرد.

⭕️هدف از وجود رشته داروسازی:

رشته داروسازی در برنامه ریزی برای حل مسائل مرتبط با دارو و سلامت در سطح ملی، پیشگیری از سمیت و عوارض جانبی داروها، اطلاع رسانی درباره داروها، شناخت کامل خصوصیات داروهای موجود در فارماکوپه دارویی و راهنمایی بیماران و مشاوره پزشکان در استفاده درست از داروها و دیگر موارد مرتبط با دارو درمانی هم نقش دارد.

با بهره گیری از توانایی و استعداد افرادی که در رشته داروسازی تحصیل کرده اند می تواند تا حد زیادی واردات دارو با قیمت های گزاف را کاهش داد و به یک استقلال در این زمینه دست پیدا کرد. از سوی دیگر ممکن است با پیشرفت روزافزون پزشکان داروساز کشور و فراهم نمودن امکانات مورد نیاز از سوی سازمان های ذی ربط، امکان صادر کردن دارو به وجود آمده و از این طریق، موجبات بهبود چرخه اقتصادی کشور نیز فراهم گردد.
علاوه بر تمام موارد فوق می توان موارد ذیل را نیز از جمله اهداف رشته داروسازی دانست.

⭕️آشنایی با تحقیقات علمی و عملی در رابطه با علوم دارویی:

تشخیص نیازهای عمومی آموزشی و پژوهشی به منظور تفهیم علم داروسازی و عوامل مربوط به آن
تقویت دانش و توانایی ها در زمینه های مختلفی مانند تولید لوازم بهداشتی و آرایشی، توانایی اداره داروخانه ها، ساخت دارو، کنترل کمی و کیفی محصولات و…

⭕️رشته داروسازی مناسب چه افرادی است؟

رشته داروسازی همانند سایر رشته های دکتری عمومی که شامل 6 سال تحصیل و 2 سال طرح اجباری می باشد که با فراگیری دروس حفظی، اصطلاحات علمی و تخصصی و طراحی و محاسبات پیچیده سپری می شود.
توانایی سروکار داشتن با دروس حفظی
مهارت کافی در زبان انگلیسی
صبر و حوصله در گذراندن دوره طولانی تحصیل
علاقه به تحقیق و پژوهش و کشف ساختار های جدید
و…
علاوه بر موارد فوق، چند نکته دیگر وجود دارد که به شخصیت اجتماعی فرد بستگی دارد. یک دانشجوی رشته داروسازی باید از مهارت لازم برای برقراری ارتباط موثر برخوردار باشد تا بتواند بهترین خدمات را به بیماران ارائه دهد.

⭕️کدام دروس دبیرستان در داروسازی بیشتر کاربرد دارند؟

همانطور که می‌دانید داروسازی، در زیرگروه ۲ از گروه آزمایشی علوم تجربی قرار دارد. این زیرگروه، علاوه بر داروسازی، شامل رشته‌های مختلفی است که عبارتند از: آموزش شیمی، بهداشت عمومی، بیولوژی و کنترل ناقلین بیماری‌ها، تکنولوژی پزشکی هسته‌ای، شیمی کاربردی، شیمی محض، فناوری اطلاعات سلامت، مهندسی بهداشت حرفه‌ای و ایمنی کار، مهندسی بهداشت محیط، کاردانی بهداشت حرفه‌ای، کاردانی بهداشت عمومی، کاردانی بهداشت محیط، کاردانی شیمی آزمایشگاهی.
همانطور که از این عناوین رشته‌های دیگر زیرگروه ۲ پیداست، شالوده این زیرگروه بر درس‌های شیمی و زیست استوار است. بنابراین برای قبولی در هریک از رشته‌های این زیرگروه، کسب نمره تراز بالا در درس‌های زیست و شیمی، از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است و درس‌های ریاضی و فیزیک، به ترتیب، در اولویت‌های بعدی قرار دارند.

از طرفی، بر خلاف رشته‌های پزشکی و دندانپزشکی، که در زیرگروه یک قرار دارند و درس زمین شناسی، برای آن‌ها ضریب صفر گرفته است، در زیرگروه ۲، نمره تراز این درس با ضریب یک،‌ محاسبه و در امتیاز نهایی داوطلبان، اعمال می‌شود.

⭕️گرایش های رشته داروسازی برای ادامه تحصیل چه هستند؟

✅به دلیل ارتباط تنگاتنگ رشته داروسازی با علوم پایه، مانند شیمی، فیزیك، زیست شناسی و علوم بالینی، این رشته، دارای گرایش‌های تخصصی گوناگونی است.
✅شیمی دارویی (Pharmaceutical Chemistry): این رشته، یکی از پایه‌ای‌ترین گرایش‌‌های تخصصی داروسازی به شمار می‌رود. هدف اصلی در این دوره، تربیت متخصصانی است که به خوبی بر دانش شیمی و به ویژه شیمی آلی، مسلط باشند، از ساختار شیمیایی تركیبات دارویی و گروه‌های عاملی فعال موجود در ساختمان آنها، آگاه باشند و بتوانند به خوبی، واکنش‌ها و ساختار ترکیبات شیمیایی را بررسی و تحلیل کنند. از سوی دیگر، بتوانند بین این ساختار شیمیایی ترکیبات مختلف و عملکرد آن‌ها در بدن انسان، یک ارتباط منطقی پیداکنند و این ارتباط را برای طراحی یا شناسایی ماده موثره‌های دارویی جدید، به کار بگیرند. دستیاران این رشته تخصصی، در طول تحصیل، از توانمندی‌های لازم برای كار با ابزارهای پیشرفته آزمایشگاهی و دستگاه‌های متعدد آنالیز داروها نیز برخوردار می‌شوند.
✅فارماکوگنوزی (Pharmacognosy): این گرایش تخصصی نیز در قالب دوره‌های آموزشی–پژوهشی منجر به مدرك Ph.D.در سطح دنیا ارائه می‌شود. در این رشته تخصصی، دانشجویان با خواص مواد موثره دارویی با منشاء طبیعی به ویژه گیاهان دارویی آشنا می‌شوند. دانش لازم برای شناسایی گیاهان دارویی و اجزایی از آنها كه دارای خاصیت درمانی هستند، استخراج و شناسایی مواد موثره موجود در قسمت‌های مختلف گیاهان، از جمله مهارت‌هایی هستند که در این دوره تخصصی، تدریس می‌شوند. دستیاران این رشته تخصصی، در طول تحصیل، با گیاهان دارویی بومی (فلور گیاهی) ایران ‌آشنا می‌شوند و می‌آموزند که هریک از گونه‌های گیاهی موجود، که دارای ارزش دارویی در مقیاس صنعتی است، با چه شرایط اقلیمی خاصی سازگار است.
✅سم شناسی (Toxicology): این رشته تخصصی، از جمله دوره‌های تخصصی منجر به مدرك Ph.D.به شمار می‌رود كه علاوه بر فارغ‌التحصیلان داروسازی،‌ فارغ ‌التحصیلان دوره‌های كارشناسی ارشد سم‌شناسی نیز می‌توانند در آن ادامه تحصیل دهند. دانشجویان در این دوره، ضمن آشنایی با عناصر و تركیبات سمی غیر دارویی كه بشر در خطر تماس با آنها قرار دارد، با مسمومیت‌های ناشی از ترکیبات دارویی نیز آشنا می‌شوند. برخی از دانش‌ها و مهارت‌هایی که در این گرایش، آموزش داده می‌شوند، عبارتند از: علایم ناشی از تماس تركیبات سمی یا دوزهای بالای تركیبات دارویی كه ممکن است به عمد و یا سهواً مصرف شوند، روش‌های سم‌زدایی و درمان حمایتی یا علامتی این نوع مسمومیت‌ها. علاوه بر این، دستیاران این دوره تخصصی، با روش‌های رایج آزمایش‌های در زیوه (In vivo) و در شیشه (In vitro) آشنا می‌شوند تا بتوانند اثرات و عوارض سم‌ها را در سطح سلولی و اندام‌ها ارزیابی کنند. این مرحله، از جمله مراحل بسیار مهم در مطالعات داروشناسی، پیش از ورود دارو به عرصه‌های كارآزمایی‌های بالینی (Clinical Trials) است.
✅داروشناسی (Pharmacology): این رشته تخصصی، ارتباط بسیار تنگاتنگی با رشته سم‌شناسی دارد. با این تفاوت كه به طور عمده، بر روی بررسی اثرات و عوارض داروها تمرکز می‌کند. دستیاران، در طول این دوره تخصصی با جدیدترین روش‌های تعیین دوزهای موثر تركیبات دارویی و مكانیسم اثر آنها آشنا می‌شوند و همچنین یاد می‌گیرند که چطور می‌توان اثرات مورد انتظار داروها را در حیوانات، و همچنین در سطح سلول‌ها و اندام‌های هدف،‌ مدل‌سازی کرد. فارغ‌التحصیلان این رشته تخصصی، از دانش بسیار بالایی در رابطه با داروها، مكانیسم اثر، عوارض و تداخلات احتمالی اثرات داروهای مختلف برخوردار هستند.

✅فارماسیوتیكس (Pharmaceutics): در این گرایش، هدف، تبدیل مواد موثره دارویی به یك شكل مناسب و قابل مصرف توسط انسان است، به گونه‌ای كه حداكثر مقدار ماده موثره دارویی بتواند در دسترس عضو یا اندام هدف قرار گیرد. آشنایی با روش‌های ارزیابی كیفیت فرمولاسیون‌های دارویی، سامانه‌های نوین و پیشرفته دارورسانی، شرایط مناسب نگهداری و بسته‌بندی‌های دارویی و نیز توجه به مدل‌های ارزیابی ویژگی‌های فارماكوكینتیكی داروها در بدن انسان، از جمله مهارت‌هایی هستند كه دستیاران این دوره تخصصی، آن‌ها را فرا می‌گیرند.
✅داروسازی بالینی (Clinical Pharmacy): این گرایش تخصصی، یكی از رشته‌های نوپا در كشور ما به شما می‌رود كه با توجه به ماهیت بالینی آن، به صورت دوره‌ تخصصی بالینی، مشابه دستیاران تخصصی رشته پزشكی طراحی شده است. البته بر خلاف دوره‌های دستیاری پزشكی، دستیاران داروسازی بالینی می‌بایست یك سری دروس مرتبط با پزشكی، مانند فیزیوپاتولوژی، فارماکواپیدمیولوژی، سم‌شناسی بالینی، فارماکوکینتیک بالینی و… را در قالب یک دوره ۱/۵ تا ۲ ساله، پیش از حضور در بخش‌های بالینی مراكز بیمارستانی بگذرانند.
دانش‌آموختگان این رشته، اطلاعات کاربردی داروها و مهارت لازم برای ارائه خدمات و مراقبت‌های دارویی (Pharmaceutical care) در مراكز بیمارستانی و بخش‌های بالینی را دارا هستند.
دستیاران این دوره تخصصی مهارت‌های لازم برای برقراری ارتباط موثر با بیمار و تیم درمان، پایش اثرات و عوارض داروها در بیماران، شناخت تداخلات رایج و مهم دارویی شامل تداخلات دارو –دارو، دارو –غذا و دارو–بیماری، راه‌های پیشگیری یا كنترل آنها و همچنین روش‌های تنظیم دوزهای مناسب دارویی را در طول دوره تحصیل خود كسب می‌کنند.
✅بیوتكنولوژی دارویی (Pharmaceutical Biotechnology): این رشته تخصصی نیز از جمله دوره‌های تخصصی نوپا در كشور ما به شمار می‌رود. زیست فناوری دارویی، امروزه به یكی از برجسته‌ترین رشته‌های تخصصی داروسازی تبدیل شده است. در این دوره تخصصی، هدف، كسب دانش و مهارت لازم برای بهره‌برداری از علوم سلولی- مولكولی، میكروبیولوژی و ژنتیك، برای ساخت و تولید مواد موثره دارویی، در مقیاس صنعتی است. بهره‌برداری از انواع باكتری‌ها و قارچ‌ها به عنوان كارخانجات طبیعی تولید داروها و یا به كارگیری ریزسازواره‌ها در مهار و كنترل بیماری‌ها از جمله مباحث مورد توجه در این رشته تخصصی هستند.
✅داروسازی هسته‌ای یا رادیوفارماسی (Nuclear Pharmacy): در طی این دوره تخصصی، دستیاران با رادیوداروها، روش‌های شناسایی و سنجش آن‌ها، روش تولید رادیوداروها و كاربرد آن‌ها در تشخیص، درمان و یا پیشگیری از بیماری‌ها آشنا می‌شوند و مهارت‌های مرتبط با آنها را كسب می‌کنند.‌ دانشجویان این گرایش تخصصی، با تكنولوژی‌های پیشرفته مرتبط با بكارگیری و تماس با رادیوایزوتوپ‌ها آشنا می‌شوند.
✅اقتصاد و مدیریت دارو (Pharmaceutical Administration and Pharmacoeconomic): هدف این دوره، تربیت متخصصان كارآمدی است که با توانمندی‌های مدیریتی، بتوانند در شناسایی و حل مشكلات نظام دارویی كشور، موثر باشند و با مدیریت صحیح منابع مالی، در بهبود سطح ارائه خدمات نظام سلامت بکوشند. در طی این دوره، دانشجو با مباحث مختلف مربوط به اقتصاد داروئی و مدیریت مالی و سایر مباحث مرتبط با رشته آشنا خواهد شد.
✅نانوفناوری دارویی (Pharmaceutical Nanotechnology): این رشته نیز كه به تازگی در كشور راه‌اندازی شده است، در راستای خودكفایی كشور در تولید محصولات نانوزیست فناوری و اشتغال متخصصان این عرصه در مراكز علمی و دانشگاهی كشور، مراكز تحقیقاتی پزشكی – دارویی و صنایع داروئی طراحی شده است. در طول این دوره، دانشجو با مباحث گوناگونی از جمله بیولوژی سلولی مولكولی پیشرفته، نانوبیو مواد، كشت سلول و بافت، نانودارو، فارماكوكینتیك پیشرفته و ژن درمانی آشنا خواهد شد.
✅كنترل دارو (Control of Pharmaceuticals): این رشته نیز به تازگی در كشور راه‌اندازی شده است و متخصصانی کارامد را در زمینه كنترل كیفیت انواع مواد اولیه و فرآورده‌های دارویی و همچنین بهداشتی – آرایشی تربیت می‌کند. دانش‌آموختگان این گرایش، در صنایع داروسازی و بهداشتی – آرایشی، آزمایشگاه‌های كنترل كیفیت فرآورده‌های دارویی سراسر كشور و همچنین مراكز تحقیقاتی،‌مشغول به کار خواهند شد. در این دوره، مباحث گوناگونی شامل كنترل میكروبی داروها، كنترل كیفیت زیست داروها، ایمنی دارو، كنترل فیزیكوشیمیایی پیشرفته مواد و فرآورده‌های دارویی، طراحی و معتبرسازی روش‌ها و تجهیزات آنالیز، كینتیك شیمیایی و پایداری مواد و فراورده‌های دارویی و همچنین كنترل و تضمین كیفیت مواد و فرآورده‌های دارویی به دانشجویان آموزش داده می‌شود.

⭕️مهم‌ترین دروس دانشگاهی داروسازی چه هستند؟

طبق اعلام سازمان سنجش، دوره‌های دکترای حرفه‌ای در ایران، به طور معمول، ۷ سال طول می‌کشند. با در نظر گرفتن مرخصی‌های تحصیلی و موارد خاص، حداکثر طول مجاز این دوره‌ها نه و نیم سال می‌رسد. طی این دوره، درس‌های مختلفی در قالب واحدهای تئوری و عملی ارائه می‌شوند.

دروس پایه پیش از آزمون جامع
این مجموعه،‌ شامل درس‌های ریاضی، فیزیک، شیمی، زیست مولکولی و ژنتیک، فیزیولوژی، ایمنی شناسی، بیوشیمی، شیمی آلی، انگل شناسی، ویروس شناسی، میکروب شناسی، کمک‌های اولیه، بافت شناسی و تشریح است که در قالب ۵۸ واحد نظری و عملی، ارائه می‌شوند.

دروس اختصاصی پیش از آزمون جامع
این دسته، دربرگیرنده اصلی‌ترین مباحث رشته دروسازی است و مباحث گوناگون و مهمی در آن ارائه می‌شوند که عبارتند از:

بیوشیمی بالینی، گیاهان دارویی، فارماکوگنوزی، اخلاق در داروسازی، شیمی دارویی، داروشناسی، سم شناسی، کنترل مسمومیت،‌ فیزیکال فارماسی، فارماسوتیکس،‌ دارو درمانی، زبان تخصصی، واژه شناسی،‌ بیوفارماسی و فاماکوکینتیک،‌ فراورده‌های بیولوژیک، کنترل میکروبی داروها، بیوتکنولوژی دارویی و روش‌های آنالیز دستگاهی.

این مجموعه، شامل ۱۰۲ واحد است و در پایان دوره، دانشجویان می‌بایست ۱۰ واحد کارآموزی را نیز در قالب درس‌های جداگانه کارآموزی در داروخانه شهری،‌ کارآموزی در داروخانه بیمارستانی و کارآموزی در عرصه داروخانه شهری بگذرانند.

خوبی این بخش، یک پایان نامه ۲ واحدی و سپس عبور از آزمون جامع است. این آزمون،‌ دوبار در سال برگزار می‌شود و هر دانشجو، به شرط گذراندن کل ۱۸۰ واحد درسی، می‌تواند حداکثر ۳ بار در آن شرکت کند. دانشجویانی که دست کم به ۵۰ درصد پرسش‌ها پاسخ درست بدهند، وارد مرحله بعدی تحصیل خواهند شد. این بخش، شامل تعداد واحدهای کم ولی بسیار مهمی است که سرانجام، دانشجوی علاقمند را به یک دکتر داروساز، تبدیل می‌کند. دانشجویانی که به هر دلیل، موفق به عبور از این سد نشوند، می‌بایست به دلخواه خود، به یکی از رشته‌های مقاطع کاردانی یا کارشناسی، تغییر رشته دهند.
دروس اختصاصی پس از آزمون جامع
عمده مباحث این دوره که به صورت یک مجموعه ۳۱ واحدی ارائه می‌شود، عبارتند از:

روانشناسی، داروسازی هسته‌ای، فراورده‌های آرایشی و بهداشتی، مدیریت و اقتصاد در داروسازی، مواد خوراکی و رژیم‌های درمانی، آمار زیستی و اطلاع رسانی دارویی.

در پایان این دوره، ۴ واحد کارآموزی، به صورت ۲۰۴ ساعت، کارآموزی در بخش صنعت و داروخانه‌های شهری ارائه می‌شود و سرانجام، دو درس پایان نامه، پایانِ نامه بلند این دوره آموزشی ۶ ساله خواهند بود.

داروسازی، یکی از ۱۱ رشته دانشگاهی با طرح اجباری است. رشته‌های پزشکی، دندانپزشکی، اتاق عمل، پرستاری، رادیولوژی، علوم آزمایشگاهی، فوریت‌های پزشکی و هوشبری نیز در همین گروه قرار دارند و طبق مصوبه وزارت بهداشت، دانش‌آموختگان این رشته‌ها در مقطع کاردانی، مکلف به گذراندن ۱۲ ماه و در مقاطع کارشناسی و بالاتر، موظف به گذراندن ۲۴ ماه، طرح نیروی انسانی هستند و در این مدت، در برابر ارائه خدمت، دستمزد دریافت می‌کنند.

⭕️فارغ التحصیل داروسازی در چه کارها و صنایعی می‌تواند شاغل شود؟

در یک دسته‌بندی اجمالی، می‌توان گفت دانش‌آموختگان رشته داروسازی در یکی از زمینه‌های زیر، مشغول به کار خواهند شد:

داروخانه‌های خصوصی یا وابسته به بیمارستان
کارخانه‌های آرایشی و بهداشتی
صنایع داروسازی (صنعت ساخت و کنترل دارو)
درمان و آموزش پزشکی
امور اجرایی وزارت بهداشت
فعالیت‌های پژوهشی در کارخانه‌های داروسازی

⭕️مزایا و معایب رشته داروسازی:

✅بی شک علاقه مندان به این رشته پیش از انتخاب به دنبال فهمیدن مزایا و معایب آن هستند که بتوانند با دید باز و به درستی برای ورود به حیطه مورد نظر تصمیم گیری کنند. در ادامه به مواردی در این خصوص اشاره شده است.

✅مزایای داروسازی
آینده کاری خوب
امکان فعالیت به صورت مستقل
تنوع شغلی و انتخاب حیطه مورد علاقه ( مشاغل دولتی، کادر بیمارستان، شرکت های داروسازی و…)
به میزان کمتری از پزشکان به طور مستقیم با بیماران و درمان آن ها مواجه است.
به فعالیت فیزیکی زیادی نیازی ندارد.
و…
✅معایب داروسازی
دشواری تسلط کامل بر نام و ویژگی های داروهای بسیار متنوع
رقابت گسترده و تلاش برای حفظ جایگاه موفق
خستگی به دنبال کار زیاد
استرس و فشار کاری
چالش های بازار دارو
و…

رشته داروسازی Pharmacy