پرتوشناسی

معرفی رشته تکنولوژی پرتوشناسی ( رادیولوژی)
برای موفقیت در این رشته، علاقه‌مندی به کدام یک از دروس دبیرستان لازم است؟
آیا موفقیت در این رشته نیاز به روحیه و توانمندی‌های خاصی دارد؟
واحدهای درسی این رشته در دانشگاه چیست
گرایش های این رشته در دوره ی کارشناسی
آیا امکان ادامه تحصیل در این رشته در خارج از کشور وجود دارد؟
سختی ها و مشکلات این رشته چیست؟
مهارت ها و توانایی‌های کسب شده پس از فراغت از تحصیل در این رشته چیست؟
وظایف یک رادیولوژیست در محیط کار چیست؟
خطر اشعه برای کارشناسان تکنولوژی پرتوشناسی
معایب و مزایای رشته رادیولوژی
دورپرتوشناسی چیست؟

⭕️معرفی رشته تکنولوژی پرتوشناسی (رادیولوژی):

رشته تکنولوژی پرتوشناسی یا همان رادیولوژی، نحوه تصویربرداری از اعضای مختلف بدن را برای تشخیص پزشکی آموزش می دهد.
با تولد این تکنولوژی، بشر از پوست و گوشت گذشت و به اعماق شگفت انگیز بدن انسان راه یافت و توانست اجزای بدن را بیشتر در معرض دید و بررسی قرار دهد. سخن از دانش رادیولوژی تشخیصی است که در سال های اخیر بسرعت پیشرفت کرده و امکانات تشخیص پزشکی را به طور غیرقابل تصوری به پیش رانده است. بی شک به کارگیری این دانش، نیاز به تخصص ویژه دارد. تخصصی که در رشته تکنولوژی پرتوشناسی آموزش داده میشود. به عبارت دیگر، رشته تکنولوژی پرتوشناسی، نحوه تصویربرداری از اعضای مختلف بدن را برای تشخیص پزشکی آموزش می دهد.
دانشجویان این رشته در ابتدا دروس پایه از قبیل فیزیک، آناتومی و فیزیولوژی را مطالعه می کنند و سپس دروس تخصصی تصویربرداری پزشکی را می آموزند و در همین زمینه با دستگاه های تصویربرداری و نحوه کارشان آشنا می شوند و پس از 2 سال می توانند به عنوان کاردان تصویربرداری، در بخش های رادیولوژی شروع به کار کنند. گفتنی است که اگر مسئول تکنولوژی رادیولوژی، آموزش لازم را ندیده باشد علاوه بر اینکه پرتو گیری بیمار را بالا می برد و به او آسیب می رساند، تصاویر مناسبی نیز از اعضای بدن تهیه نمی کند. در نتیجه، دکتر رادیولوژیست نمی تواند تفسیر مناسبی از تصاویر داشته و از روی آن ها تشخیص پزشکی دهد.

تفاوت توانمندی های کاردان و کارشناس این رشته نیز در آن است که در تکنولوژی پرتوشناسی از دستگاه های متفاوتی استفاده می شود و از اعضای مختلف بدن تصویربرداری می گردد. برخی از این تصویربرداری ها ساده است. مثل تصویربرداری از دست، پا و انگشتان، اما برخی از تصویربرداری ها تداخلی است. مثل تصویربرداری از سیستم گوارش، عروق و ادرار که اینگونه تصویربرداری ها، اختصاصی و نسبتا دشوار می باشد و نیاز به دانش ویژه دارد. در این میان تصویربرداری های ساده بر عهده فارغالتحصیلان کاردانی و تصویربرداری های تخصصی و کار با دستگاه های I.R.M و P.C بر عهده فارغ التحصیلان کارشناسی است.

کار رادیولوژیست، یک کار بیمارستانی است. از همین رو دانشجوی این رشته باید حس کار در بیمارستان و با بیماران را داشته باشد. همچنین باید بتواند درس هایی را که در طول تحصیل به صورت تئوری فرا گرفته، در کار عملی مورد استفاده قرار دهد و در نهایت لازم است که در درس های زیست شناسی، ریاضی و فیزیک توانمند باشد. تسلط به درس های ریاضی و فیزیک تا جایی مهم است که برخی از استادان رادیولوژی معتقدند که دانشجوی این رشته باید از بین داوطلبان گروه آزمایشی ریاضی و فنی انتخاب گردد. زیرا بدون آگاهی از اصول فیزیک که بر مبنای آن، کار تصویربرداری انجام می گیرد، امکان اشتباه در این کار وجود دارد.

⭕️برای موفقیت در این رشته، علاقه‌مندی به کدام یک از دروس دبیرستان لازم است؟

دروس مهم در این رشته زیست شناسی و از آن مهم‌تر فیزیک هست. فیزیک در این رشته به دور از فرمول‌ها و معادلات سخت دبیرستان است. در این رشته مفهوم فیزیک مهم است و بیشتر مباحث فیزیکی در حوزه‌ی فیزیک تشخیصی و فیزیک پرتوها جلوه پیدا می‌کند.

اهمیت زیست‌شناسی در این رشته وقتی نمودار می‌شود که واحد های فیزیولوژی و علی الخصوص آناتومی نقش مهمی را ایفا می‌کنند. کارشناس این رشته باید با قسمت‌های مختلف بدن آشنایی پیدا کند و مکان دقیق آن‌ها را بشناسد. هم چنین باید در این رشته پاتولوژی (آسیب شناسی) را خوب بلد باشیم تا در تشخیص بهتر و اعمال پروسه‌های اضافی و تبدیل شدن به یک کارشناس با دانش بالا قدم برداریم.

⭕️آیا موفقیت در این رشته نیاز به روحیه و توانمندی‌های خاصی دارد؟

بله. مهمترین روحیه در این رشته، روحیه‌ی کنجکاوی، تحقیق و به دست آوردن دانش روز در حیطه‌ی تکنولوژی‌های مربوط به رادیولوژی، تحقیق در مورد به‌روزترین دستگاه‌های معرفی شده، شرکت در سمینارها و کنگره‌های رادیولوژی و مطالعۀ مستمر پاتولوژی است.

⭕️واحدهای درسی این رشته در دانشگاه چیست؟

همانند سایر دروس پیراپزشکی واحدهای عمومی مانند فیزیک و ریاضی عمومی و دروس معرفت شناسی، ادبیات، فیزیولوژی و … و واحدهای تخصصی همانند تکنیک‌های انجام گرافی، تکنیک‌های سی تی اسکن و ام آر آی، تکنیک‌های اختصاصی، فیزیک پرتوها، فیزیک تشخیصی و فیزیک دستگاه های ام آر آی، سی تی اسکن و سونوگرافی است. سایر واحد های اختصاصی شامل آناتومی و ارزیابی تصاویر پزشکی، پاتولوژی، رادیوبیولوژی، حفاظت در برابر پرتوها، دوزیمتری و …

⭕️گرایش‌های این رشته در دوره‌ی کارشناسی چیست؟

در گرایش‌های ارشد سه رشته‌ی فیزیک پزشکی، تصویربرداری پزشکی، رادیوبیولوژی از بقیه متقاضی بیشتری دارد. اصولا در رشته‌ی رادیولوژی باعث نمی‌شود که شما با داشتن مدرک کارشناسی ارشد موقعیت شغلی بیشتری نسبت به کارشناس این رشته داشته باشید و به دست آوردن شغل در این رشته فقط منوط به دانش کارشناس است که چه قدر محقق، بامهارت و باتجربه باشد. پس برای موفقیت نیازمند دانش واقعی در این رشته و کسب تجربه از طریق کار کردن هستید نه به دست آوردن مدارک عالی بیشتر. با این حال تحصیل در مقطع کارشناسی ارشد محاسنی هم دارد که یکی از آنها برای مثال کارکردن در حیطه‌ی پرتودرمانی (از بین بردن تومورهای سرطانی با پرتو) و پزشکی هسته‌ای می‌باشد. همینطور شما با به دست آوردن مدرک دکتری در این رشته می‌توانید هیئت علمی یک دانشگاه شوید. سایر رشته‌ها مانند آناتومی و … در ارشد برای ادامه تحصیل موجود است.

⭕️آیا امکان ادامه تحصیل در این رشته در خارج از کشور وجود دارد؟

رشتۀ رادیولوژی یک رشتۀ شناخته شده در تمام دنیا است. بله امکان ادامه تحصیل این رشته در خارج از کشور وجود دارد اما اگر با مدرک کارشناسی به خارج از کشور بروید که ارشد را در خارج بخوانید باید بدانید همانند سایر رشته‌ها شما باید یک آزمون برای معادل کردن مدرک خود با مدرک دانشگاه‌های کشور مورد نظر بدهید و اگر لازم باشد باید دوره‌های چند ماهه و یک ساله در آن کشور برای تبدیل مدرک خود بگذرانید. با این حال وضعیت این رشته در خارج کشور بسیار بهتر است و اشتغال در این رشته در خارج از کشور بسیار تخصصی‌تر است. برای مثال شما در ارشد به جای یک رشته‌ی کلی مانند تصویربرداری پزشکی که در ایران در آن از هر زمینه‌ای میزان کمی تدریس می‌شود، به تحصیل به صورت اختصاصی روی فقط یک مدالیته‌ی تصویر برداری مانند MRI می‌پردازید. حقوق و درآمد در خارج بهتر است و رشته نظام‌مندی بیشتری دارد.

⭕️سختی ها و مشکلات این رشته چیست؟

بزرگترین و مهم ترین سختی این رشته نظام‌مند نبودن آن است که باعث شده کارشناس‌های این رشته در محیط‌های مختلف کاری مورد ظلم قرارگیرند. دومین مشکل کار کردن در قسمت ام آر آی و سی تی اسکن است که بسیاری تصور می‌کنند کار کردن در این قسمت‌ها نیازمند ارتباطات است ولی برای کار در این قسمت‌ها دانش حرف اول را می زند. پس اگر به فکر پرستیژ شغلی بالا و درآمد خوب رو به بالا هستید باید در این قسمت‌ها کار کنید که آن هم نیازمند دانش بالاست. بنابراین برای ثابت کردن شایستگی خود باید با سایر کارشناس‌ها رقابت کنید و علم، مهارت و تجربه ی خود را ارتقا دهید.

شاید عیبی که همه‌ی شما در مورد این رشته فکر کنید خطر کار با پرتوی ایکس است که باید بگویم شما چندین واحد در رابطه با اندازه‌گیری دوز و حفاظت در برابر پرتو و اثرات زیستی پرتو بر بدن می‌خوانید که همه چیز را در مورد حفاظت خود و سلامت پرسنل را فرا می‌گیرید. همچنین در بخش‌های بیمارستانی وسایل حفاظتی مانند روپوش سربی و شیلد گناد و تیروئید و پارابن‌های سربی موجود است که باعث حفاظت شما و سایرین در برابر پرتو می‌شود. اتاق اکسپوز اشعه از اتاق کنترل جدا است و شما در هنگام اکسپوز اشعه در اتاق کنترل هستید که بر اساس سازمان انرژی اتمی اتاقی است که تمام دیوارهایش با سرب کوبیده شده و همچنین پنجره‌های سربی دارد تا سلامت شما و سایرین را در برابر اشعه تضمین کند. سلامت بیماران هم با انجام حفاظت‌های سربی توسط شما به خطر نمی‌افتد.

براساس مطالعات اخیر انجام شده مقدار دوز پایین اشعه باعث ایمنی و مقاوت بدن شما در برابر اشعه نسبت به سایرین می شود و گویی یک نوع واکسن است که فقط شمای کارشناس در برابر پرتو کسب می‌کنید. در آخر؛ میزان دوز دریافتی کارشناس به صورت دو ماه یکبار سنجیده می شود تا خطر برای کارشناس به حداقل ممکن برسد. پس اگر در جایی کار کنید که این موارد رعایت شود نباید از این نظر نگرانی داشته باشید.

⭕️مهارت‌ها و توانایی‌های کسب شده پس از فراغت از تحصیل در این رشته چیست؟

در حیطه‌ی کاری، کارشناس این رشته میتواند در زمینه‌های سی تی اسکن، ام آر آی، رادیوگرافی‌های ساده و اختصاصی، ماموگرافی (کارشناس‌های خانم)، هیستروسالپینگوگرافی (کارشناس‌های خانم)، میلوگرافی(تصویربرداری از کانال نخاعی) و گرافی‌های رنگی (با ماده کنتراست) مشغول به کار شود. همچنین کار با تکنولوژیه‌ای به‌روز دنیا مانند PET Scan (تصویربرداری از تومورهای سرطانی) که البته این دستگاه‌ها در ایران کم است و به تعداد انگشت شماری است. آنژیوگرافی و انجام گرافی‌های دهانی و دندانی و به دست آوردن تراکم استخوان نیز از زمینه‌هایی است که یک کارشناس می‌تواند فعالیت کند.

⭕️وظایف یک رادیولوژیست در محیط کار چیست؟

وظیفه‌ی یک رادیوتکنولوژیست در محیط کار، حفاظت سلامت خود و سایر پرسنل و بیماران در برابر پرتو، داشتن تعامل مناسب با بیمار، گرفتن شرح حال از وی، انجام پروسیجرهای مدنظر پزشک برای رسیدن به تشخیص، انجام پروسیجرهای اضافه در صورت لزوم با مشورت با پزشک برای تشخیص دقیق تر و افتراقی بیماری‌ها، انجام بهترین روش و پوزیشن متناسب با وضعیت بیمار برای راحتی وی و داشتن تعامل مناسب با سایر پرسنل و سرپرست بخش می‌باشد.

⭕️خطر اشعه برای کارشناسان تکنولوژی پرتوشناسی:

از نظر اشعه نگران نباشید چون اگه اصول حفاظت رو خوب رعایت کنید مشکلی براتون پیش نمیاد. مشکلاتی که بعضی رشته های دیگه مثل پرستاری، پزشکی و علوم آزمایشگاهی دارن مثل سر کار داشتن با خون و زخم و ترشحات بدن و … اینا در کار رادیولوژی وجود نداره و حتی تخصص رادیولوژی هم یکی از رشته های لوکس و پرطرفدار پزشکی هست و رتبه های نسبتا خوبی هم واسه قبولیش لازمه داره که در قسمت توضیحات و معرفی رشته پزشکی بیشتر درباره تخصص رادیولوژی صحبت کردم.

⭕️معایب و مزایای رشته رادیولوژی:

✅رشته رادیولوژی چشم علوم پزشکی نامیده می شود. این لقب توصیف کننده جایگاه و نقش رادیولوژی در تشخیص بیماری‌ها می باشد. رادیولوژی در مرحله اول در تشخیص بیماری مورد استفاده قرار می‌گیرد و در مواردی کاربرد‌های درمانی هم دارد.
عدم جذب پرتو توسط لایه سربی که باعث سرطان پوست و لوسمی می‌گردد که بین رادیولوژیست‌ها شایع است

✅ایجاد اوزون در اثر برخورد اشعه ایکس با هوا
✅ امکان نشت مواد سربی از دیوار و درب‌ها
✅سمیت مواد ظهور و ثبوت در رادیولوژی سنتی در صورت تماس
✅ عدم تهویه مناسب به علت قرارگیری مکان رادیولوژی در زیر زمین و امکان رشد الودگی‌های قارچی و باکتریایی
✅نشت مولبیدن از اند دستگاه در صورت خرابی

این رشته به صورت یک تخصص (دوره چهار ساله رزیدنتی) بعد از اتمام دوره پزشکی ارائه می‌گردد. ضمناً رشته رادیولوژی (پرتوشناسی تشخیصی) در مقطع کارشناسی نیز به‌صورت یک دوره چهارساله در دانشکده‌های پیراپزشکی ارائه می‌شود.

پزشک پرتوشناس کسی است که با انجام صوتنگاری و تفسیر تصاویر پزشکی، به تشخیص بیماری‌ها کمک می‌کند. پرتوشناس شخصی است که پزشک بوده و دارای تخصص پرتوشناسی است و با استفاده از آرایه‌ها یا نقش‌هایی از فناوری‌های تصویربرداری (مانند فراصوت یا صوتنگاری (صوتنگاری فراصوتی)، توموگرافی رایانه‌ای (سی تی اسکن)، پزشکی هسته‌ای (در ایران پزشکی هسته ای تخصصی جداگانه است)، توموگرافی یامقطع‌نگاری با نشر پوزیترون و تصویربرداری تشدید مغناطیسی یا همان تصویربرداری رزونانس مغناطیسی (MRI)، برای تشخیص یا درمان بیماری‌ها بهره می‌برد.

این تخصص معمولاً گرایش‌بندی‌های فرعی‌تری نیز دارند. به‌طور نمونه نوعی گرایش تخصصی پرکاربرد پرتوشناسی مداخله‌ای نام دارد که عبارت است از انجام رویه‌های درمانی که معمولاً با حداقل مزاحمت و کمترین شیوه تهاجمی صورت می‌گیرد. یکی از گرایش‌های تخصصی دندانپزشکی نیز پرتوشناسی دهان، فک و صورت می‌باشد.

⭕️دورپرتوشناسی چیست؟

دورپرتوشناسی انتقال تصاویر بیمار پرتوشناختی مانند اشعه ایکس، CTهاوMRIها از یک مکان به مکان دیگر برای به اشتراک‌گذاری مطالعات بادیگر پرتوشناسان و پزشکان است. دورپرتوشناسی (teleradiology) یک فناوری در حال رشد است از آن جهت که روش‌های تصویربرداری در حدود ۱۵ درصد در سال در مقایسه با افزایش تنها ۲درصدی جمعیت پرتوشناسان رشد می‌کنند. دورپرتوشناسی ( teleradiology) فرایند مراقبت از بیمار را از طریق اجازه دادن به پرتوشناسان به ارائه خدمات بدون حضور در محل بیمار بهبود می‌بخشد. این فناوری به ویژه برای متخصصانی مانند متخصص MRI، عصب‌شناسان، پرتوشناسان اطفال یا اسکلتی بسیار مهم‌تر و با اهمیت‌تر می‌بود زیرا که این متخصصین معمولاً در مناطق بزرگ شهری کار می‌کنند و در زمان روز.. اما «teleradiology» این اجازه را خواهد داد که متخصصین آموزش دیده ۲۴ ساعته دردسترس باشند. teleradiology از فناوری‌های شبکه‌های استاندارد مانند اینترنت، خطوط تلفن، شبکه محلی(LAN)وفناوری جدید آن که هم‌اکنون از فناوری ابررایانه استفاده می‌کند. نرم‌افزار تخصصی برای انتقال تصاویر استفاده می‌شود و پرتوشناس را قادر می‌سازد تا به‌طور مؤثر تجزیه و تحلیل کند که چه تعداد از تصاویر برای مطالعه مورد نظر می‌تواند باشد. فناوری‌هایی مانند پردازش گرافیکی پیشرفته، تشخیص صدا، هوش مصنوعی و فشرده سازی تصویر اغلب در تلویزیون رادیولوژی استفاده می‌شود. از طریق رادیولوژی تلویزیونی و DICOMتلفن همراه تصاویر را می‌توان به قسمت دیگری از بیمارستان یا سایر نقاط جهان ارسال کرد.

تکنولوژی پرتوشناسی ( رادیولوژی) Radiology