انتخاب دانشگاه و موسسه اعزام دانشجو، یکی از مهم‌ترین تصمیم‌های جوانانی است که قصد ادامه تحصیل در خارج از کشور را دارند. یک انتخاب اشتباه می‌تواند سال‌ها زمان و هزینه خانواده را از بین ببرد و حتی باعث شود مدرک تحصیلی در ایران قابل ارزشیابی نباشد. مدیرکل بورس و اعزام دانشجویان سازمان امور دانشجویان با هشدار درباره فعالیت موسسات غیرمجاز، بر ضرورت بررسی اعتبار موسسه و دانشگاه مقصد پیش از هرگونه قرارداد یا پرداخت هزینه تأکید کرده است.
مدیرکل بورس و اعزام دانشجویان سازمان امور دانشجویان در گفت‌وگویی، درباره شرایط ادامه تحصیل در خارج از کشور، نحوه شناسایی موسسات مجاز، اهمیت انتخاب دانشگاه مورد تأیید وزارت علوم و خطرات تحصیل در دانشگاه‌های غیرمعتبر توضیح داده است.
ادامه تحصیل در خارج از کشور یا مهاجرت دانشجویی؟
عبدالحمید علیزاده درباره نگاه وزارت علوم به تحصیل دانشجویان ایرانی در خارج از کشور گفت:
«ما چیزی به نام مهاجرت دانشجویی را به رسمیت نمی‌شناسیم؛ بلکه ادامه تحصیل در خارج از کشور را به رسمیت می‌شناسیم.»
به گفته وی، ادامه تحصیل در خارج از کشور به این معناست که یک شهروند ایرانی بر اساس صلاحیت‌های علمی و حرفه‌ای خود برای کسب دانش، فناوری و توانمندی‌های جدید به خارج از کشور برود و پس از ارتقای توانایی‌های خود، به کشور بازگردد و دانش و مهارت‌هایش را در اختیار جامعه قرار دهد.
وی افزود برخی افراد پس از ادامه تحصیل در خارج از کشور در همان کشور می‌مانند، اما درباره دلایل این موضوع نمی‌توان اظهارنظر دقیقی داشت.
شرایط لازم برای تحصیل در خارج از کشور
به گفته مدیرکل بورس و اعزام دانشجویان، متقاضیان ادامه تحصیل در خارج از کشور باید پیش از خروج از ایران، برخی شرایط اولیه را فراهم کنند.
مهم‌ترین این شرایط عبارت‌اند از:
داشتن مدرک تحصیلی مقطع قبلی
ارائه ریزنمرات
داشتن تسلط کافی به زبان خارجی متناسب با کشور مقصد
دریافت پذیرش از دانشگاه
فراهم کردن شرایط لازم برای دریافت ویزای تحصیلی
این موارد، الزامات اولیه‌ای هستند که دانشجو باید در داخل کشور فراهم کند.
با این حال، یکی از مهم‌ترین مشکلات موجود، کمبود آگاهی درباره مسیرهای معتبر اعزام دانشجو است.
برخی متقاضیان نمی‌دانند برای دریافت خدمات مربوط به پذیرش و اعزام باید به چه مرجعی مراجعه کنند. در نتیجه ممکن است به موسسات یا شرکت‌های غیرمجاز مراجعه کنند؛ موسساتی که با دریافت مبالغ مختلف، وعده اعزام دانشجو به خارج از کشور را می‌دهند.
چرا انتخاب دانشگاه معتبر اهمیت دارد؟
یکی از مهم‌ترین نکاتی که دانشجویان پیش از انتخاب دانشگاه خارجی باید به آن توجه کنند، اعتبار دانشگاه مقصد نزد وزارت علوم یا وزارت بهداشت است.
پس از پایان تحصیل، دانشنامه دانشگاه خارجی باید در ایران ارزشیابی شود. دانشجویان برای استفاده از مدرک خود در زمینه‌هایی مانند استخدام یا فعالیت حرفه‌ای، به ارزشنامه تحصیلی نیاز دارند.
بر اساس مقررات وزارت علوم و وزارت بهداشت، مدارک دانشگاه‌هایی مورد ارزشیابی قرار می‌گیرند که در فهرست دانشگاه‌های معتبر و مورد تأیید این وزارتخانه‌ها قرار داشته باشند.
بنابراین، صرف دریافت پذیرش از یک دانشگاه خارجی به معنای معتبر بودن مدرک آن در ایران نیست.
تحصیل در دانشگاه غیرمعتبر چه پیامدی دارد؟
تصور کنید دانشجویی چهار یا پنج سال برای تحصیل در یک دانشگاه خارجی زمان و هزینه صرف کند، اما پس از بازگشت به ایران متوجه شود که مدرک دانشگاه محل تحصیلش مورد تأیید نیست.
در چنین شرایطی، مدرک تحصیلی او ارزشیابی نمی‌شود و ممکن است بخش قابل‌توجهی از سرمایه مالی و زمانی خانواده از بین برود.
به گفته علیزاده، چنین شرایطی می‌تواند دانشجو را با مشکلات جدی مواجه کند و حتی باعث شود فرد برای استفاده از زحمات و هزینه‌هایی که صرف تحصیل کرده است، مسیرهای نادرستی را انتخاب کند.
چگونه موسسه اعزام دانشجوی معتبر را شناسایی کنیم؟
اولین توصیه به دانشجویان و خانواده‌ها این است که برای دریافت خدمات اعزام دانشجو، فقط به موسسات دارای مجوز رسمی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری مراجعه کنند.
این موسسات مجوز خود را از طریق کارگروه نظارت بر موسسات دریافت می‌کنند.
نکته مهم این است که مجوز موسسه قابل واگذاری، تفویض، توکیل یا فروش نیست. بنابراین، متقاضیان باید بررسی کنند که مدیر موسسه همان فردی باشد که صاحب امتیاز مجوز است.
در غیر این صورت، لازم است پیش از هرگونه پرداخت وجه یا امضای قرارداد، اعتبار موسسه بررسی شود.
فقط مجاز بودن موسسه کافی نیست
حتی اگر موسسه‌ای مجوز رسمی داشته باشد، دانشجو نباید بدون بررسی دانشگاه مقصد قرارداد ببندد.
موسسه مجاز باید برای دانشجو از دانشگاه‌هایی پذیرش بگیرد که مورد تأیید وزارت علوم یا وزارت بهداشت هستند.
بنابراین، متقاضی باید هم اعتبار موسسه اعزام دانشجو و هم اعتبار دانشگاه مقصد را بررسی کند.
این دو موضوع از یکدیگر جدا هستند و بی‌توجهی به هرکدام می‌تواند مشکلات جدی برای دانشجو ایجاد کند.
فهرست موسسات مجاز را از کجا بررسی کنیم؟
فهرست موسسات مجاز اعزام دانشجو به خارج از کشور به‌صورت دوره‌ای در سایت سازمان امور دانشجویان به‌روزرسانی می‌شود.
دانشجویان و خانواده‌ها می‌توانند پیش از عقد قرارداد، وضعیت موسسه مورد نظر خود را در فهرست رسمی بررسی کنند.
در صورت وجود ابهام نیز امکان مراجعه حضوری یا استفاده از خدمات غیرحضوری دبیرخانه کارگروه نظارت وجود دارد.
اولین قدم برای هر متقاضی، کسب اطلاعات کافی و بررسی اعتبار مراجع و موسسات است.
هنگام عقد قرارداد با موسسه اعزام دانشجو به چه نکاتی توجه کنیم؟
حتی پس از اطمینان از مجاز بودن موسسه، لازم است متن قرارداد با دقت مطالعه شود.
دانشجویان و والدین باید به موارد زیر توجه داشته باشند:
مبلغ قرارداد
خدماتی که موسسه متعهد به ارائه آن شده است
شرایط و چارچوب قرارداد
تعهدات متقابل دانشجو و موسسه
اعتبار دانشگاهی که پذیرش از آن دریافت می‌شود
همچنین باید توجه داشت که فعالیت و تعرفه‌های موسسات مجاز، تابع ضوابط قانونی است.
عجله و ناآگاهی ممکن است باعث شود متقاضیان در دام موسسات غیرمجاز گرفتار شوند یا وارد مسیری شوند که بازگشت از آن دشوار باشد.
تحصیل غیرمجاز چه هزینه‌ای برای کشور دارد؟
به گفته مدیرکل بورس و اعزام دانشجویان، یکی از مهم‌ترین خسارت‌های ناشی از تحصیل در دانشگاه‌های غیرمعتبر، از دست رفتن سرمایه انسانی است.
وی سرمایه انسانی را یکی از ارزشمندترین سرمایه‌های هر کشور دانست و تأکید کرد که از دست دادن این سرمایه، خسارتی قابل‌توجه برای کشور به همراه دارد.
بر اساس آخرین آمار اعلام‌شده از سوی وزارت امور خارجه که علیزاده به آن اشاره کرده است، بین ۱۱۰ تا ۱۵۰ هزار نفر به‌صورت مجاز در کشورهای خارجی تحصیل می‌کنند.
به گفته وی، بخش قابل‌توجهی از این دانشجویان در کشورهایی مانند آمریکا، کانادا، آلمان و ترکیه مشغول تحصیل هستند.
از جمله رشته‌های پرطرفدار نیز می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
پزشکی
دندانپزشکی
داروسازی
رشته‌های مهندسی
علوم پایه
آیا اقدام از طریق موسسات مجاز، اعتبار مدرک را تضمین می‌کند؟
دانشجویانی که از طریق موسسات مجاز برای ادامه تحصیل اقدام می‌کنند، باید توجه داشته باشند که این موسسات موظف‌اند از دانشگاه‌های مورد تأیید وزارت علوم یا وزارت بهداشت پذیرش دریافت کنند.
در صورتی که موسسه‌ای برخلاف این ضوابط عمل کند، اقدام آن تخلف محسوب می‌شود و می‌تواند قابل پیگیری قضایی باشد.
از سوی دیگر، دانشجویانی که شخصاً برای ادامه تحصیل اقدام می‌کنند نیز باید پیش از ثبت‌نام، اعتبار دانشگاه و امکان ارزشیابی مدرک آن در ایران را بررسی کنند.
شاه‌کلید انتخاب دانشگاه خارجی
به گفته علیزاده، مهم‌ترین نکته برای دانشجویانی که قصد ادامه تحصیل در خارج از کشور دارند این است که دانشگاهی را انتخاب کنند که کشور مبدأ آن را به رسمیت می‌شناسد.
اگر دانشگاه مقصد مورد تأیید باشد، دانشجو پس از بازگشت می‌تواند برای ارزشیابی مدرک خود اقدام کند.
اما تحصیل در دانشگاهی که در فهرست دانشگاه‌های مورد تأیید قرار ندارد، ممکن است باعث شود تمام زمان، هزینه و انرژی صرف‌شده برای تحصیل با مشکل مواجه شود.
برخورد با موسسات غیرمجاز چگونه انجام می‌شود؟
بر اساس اظهارات مدیرکل بورس و اعزام دانشجویان، حدود ۱۴۰ موسسه مجاز اعزام دانشجو در کشور فعالیت دارند.
در مقابل، برخی موسسات غیرمجاز به‌صورت زیرزمینی فعالیت می‌کنند.
کارگروه نظارت با همکاری دستگاه‌های مرتبط، این موسسات را شناسایی و موارد تخلف را برای رسیدگی قضایی به دادسرای فرهنگ و رسانه معرفی می‌کند.
به گفته علیزاده، فعالیت این موسسات به‌صورت مستمر رصد می‌شود و اطلاعات متخلفان برای رسیدگی به مراجع قضایی ارسال می‌شود.
مهم‌ترین آسیب تحصیل در دانشگاه‌های غیرمعتبر چیست؟
یکی از مهم‌ترین پیامدهای تحصیل در دانشگاه‌های غیرمعتبر، بلاتکلیفی دانشجو پس از پایان تحصیل است.
دانشجو و خانواده او ممکن است سال‌ها برای تحصیل هزینه و زمان صرف کنند، اما پس از بازگشت به کشور متوجه شوند که مدرک تحصیلی قابل ارزشیابی نیست.
در چنین شرایطی، فرد ممکن است با مشکلات مالی و روحی مواجه شود و حتی مجبور باشد مسیر تحصیلی یا حرفه‌ای خود را از ابتدا آغاز کند.
به همین دلیل، بررسی اعتبار دانشگاه باید پیش از آغاز تحصیل انجام شود، نه پس از پایان آن.
توصیه وزارت علوم به دانشجویان و خانواده‌ها
علیزاده در پایان تأکید کرد که هیچ‌کس از ادامه تحصیل در خارج از کشور منع نمی‌شود، اما این مسیر باید با آگاهی، بررسی دقیق و استفاده از منابع معتبر طی شود.
مهم‌ترین توصیه‌ها عبارت‌اند از:
فهرست موسسات مجاز اعزام دانشجو را از سایت رسمی سازمان امور دانشجویان بررسی کنید.
مجوز و صاحب امتیاز موسسه را پیش از عقد قرارداد بررسی کنید.
از معتبر بودن دانشگاه مقصد و قرار داشتن آن در فهرست دانشگاه‌های مورد تأیید اطمینان حاصل کنید.
قرارداد موسسه را با دقت مطالعه کنید.
درباره مبلغ و خدمات قرارداد اطلاعات کامل داشته باشید.
پیش از اطمینان از اعتبار موسسه و دانشگاه، هیچ قراردادی را امضا نکنید.
در صورت وجود ابهام، از کارشناسان سازمان امور دانشجویان راهنمایی بگیرید.
به گفته مدیرکل بورس و اعزام دانشجویان، آینده جوانان تا حد زیادی به تصمیم‌هایی وابسته است که پیش از آغاز تحصیل در خارج از کشور می‌گیرند.
بنابراین، پیش از پرداخت هرگونه هزینه، ابتدا اعتبار موسسه و دانشگاه مقصد را بررسی کنید.
فهرست دانشگاه‌های مورد تأیید وزارت علوم
برای مشاهده اطلاعات مورد نیاز متقاضیان اعزام و بررسی ضوابط مربوط به دانشگاه‌های خارجی، می‌توانید به سایت اداره کل بورس و اعزام دانشجویان مراجعه کنید.
همچنین فهرست موسسات مجاز اعزام دانشجو به خارج از کشور در سامانه رسمی سازمان امور دانشجویان در دسترس است.
منبع: اداره کل بورس و اعزام دانشجویان، سازمان امور دانشجویان
لینک‌های مفید
اطلاعات مورد نیاز متقاضیان اعزام:
https://scholarship.saorg.ir/portal/home/?253240/فهرست موسسات مجاز اعزام دانشجو:
https://scholarship.saorg.ir/studyabroadinsts
